Test HPV zamiast tradycyjnej cytologii. Co zmieniło się w badaniach profilaktycznych i jak czytać wynik?
Wiele kobiet wciąż planuje wizytę u ginekologa według dawnego schematu: klasyczna cytologia co trzy lata i czekanie na krótki opis z laboratorium. Tymczasem od sierpnia 2026 roku zasady bezpłatnych badań przesiewowych w Polsce wyglądają inaczej, a zmiana dotyczy nie tylko samej metody, lecz także tego, co dzieje się dalej, gdy wynik okaże się nieprawidłowy.
Dlaczego zwykła cytologia zniknęła z bezpłatnego programu
Przez lata podstawą profilaktyki raka szyjki macicy była cytologia klasyczna, w której diagnosta oceniał pod mikroskopem wygląd pobranych komórek. Badanie wykrywało problem dopiero wtedy, gdy w tkance zaszły już widoczne zmiany. Od 1 sierpnia 2026 roku w ogólnopolskim programie profilaktyki NFZ jej miejsce zajął test molekularny HPV HR.
Różnica jest zasadnicza: nowe badanie nie szuka wyłącznie skutków, ale samej przyczyny, czyli obecności wirusa brodawczaka ludzkiego o wysokim ryzyku onkogennym. Według danych Narodowego Funduszu Zdrowia czułość tej metody przekracza 90 procent, co oznacza znacznie mniejsze ryzyko przeoczenia zagrożenia. W kraju, w którym na raka szyjki macicy umiera ponad 1800 kobiet rocznie, wcześniejsze wykrycie zakażenia daje lekarzowi i pacjentce wyraźnie więcej czasu na reakcję.
Jedno pobranie, dwa badania – jak działa nowy schemat
Dla samej pacjentki przebieg wizyty w gabinecie nie staje się trudniejszy. Nadal wystarczy jedno pobranie wymazu z szyjki macicy, bez skierowania i bez opłat – program obejmuje kobiety w wieku od 25 do 64 lat. Zasadnicza zmiana zachodzi dopiero w laboratorium.
Jeśli test nie wykaże obecności wirusa wysokiego ryzyka, na tym diagnostyka się kończy, a kolejne badanie profilaktyczne zaleca się dopiero za pięć lat (w uzasadnionych sytuacjach lekarz może skrócić ten odstęp do trzech lat lub dwunastu miesięcy). Jeżeli jednak wynik okaże się dodatni, pacjentka nie musi wracać na ponowne pobranie wymazu. Z tej samej próbki laboratorium wykonuje cytologię na podłożu płynnym, aby sprawdzić, czy wirus zdążył już wywołać nieprawidłowe zmiany w komórkach.
Co oznacza dodatni wynik i kiedy potrzebna jest pogłębiona diagnostyka
Informacja o dodatnim wyniku testu HPV wywołuje zwykle silny niepokój, choć sama w sobie nie oznacza rozpoznania nowotworu. Pokazują to dane z realizacji programu opublikowane przez NFZ w połowie 2026 roku: wśród kobiet z dodatnim wynikiem testu HPV nieprawidłowe zmiany komórkowe w cytologii płynnej potwierdzono u nieco ponad połowy badanych.
Dalsze postępowanie zależy właśnie od tego drugiego wyniku:
- Gdy test HPV jest dodatni, ale cytologia płynna nie wykazuje zmian, zaleca się kontrolne badanie za 12 miesięcy.
- Gdy cytologia płynna potwierdzi zmiany dysplastyczne, pacjentka otrzymuje skierowanie na kolposkopię, czyli dokładne obejrzenie szyjki macicy w powiększeniu, często połączone z pobraniem niewielkiego wycinka do badania histopatologicznego.
Dopiero wynik badania wycinka pozwala lekarzowi zdecydować, czy wystarczy dalsza obserwacja, czy potrzebne jest leczenie zabiegowe albo konsultacja z zakresu ginekologii onkologicznej.
Jak przygotować się do badania, żeby nie powtarzać wizyty
Niezależnie od tego, czy badanie odbywa się w ramach bezpłatnego programu, czy podczas zwykłej wizyty kontrolnej, o wiarygodności próbki decydują proste zasady. Wymazu nie pobiera się w trakcie miesiączki ani przez cztery dni przed i po plamieniu. Na kilka dni przed wizytą należy odstawić leki dopochwowe, a przez jeden do dwóch dni wcześniej powstrzymać się od współżycia. Warto też pamiętać, że przed pobraniem wymazu nie powinno się wykonywać badania USG przezpochwowego.
Diagnostyka poza programem przesiewowym
Bezpłatny program NFZ obejmuje wyłącznie kobiety w wieku 25–64 lata, które nie mają niepokojących objawów. W praktyce wiele sytuacji wymaga szerszego podejścia – dotyczy to pacjentek młodszych lub starszych, a także kobiet zgłaszających krwawienia między miesiączkami, ból w podbrzuszu czy potrzebujących kontroli po wcześniejszym leczeniu zmian szyjki macicy.
W aglomeracji górnośląskiej mieszkanki Zabrza, które potrzebują pogłębionej diagnostyki – na przykład badania USG, oceny zmian szyjki macicy czy konsultacji z zakresu ginekologii onkologicznej – nierzadko sprawdzają terminy również w ościennych miastach, oddalonych o kilkanaście minut drogi. Przykładowy zakres badań i konsultacji, jaki realizuje ginekolog w Świętochłowicach, można sprawdzić na stronie poradni: https://medkorn.pl/zakres-uslug/poradnia-ginekologiczna/.
Podsumowanie
Zmiana wprowadzona od sierpnia 2026 roku upraszcza profilaktykę raka szyjki macicy i zwiększa jej dokładność:
- Bezpłatny test HPV HR zastąpił w programie NFZ tradycyjną cytologię dla kobiet w wieku 25–64 lata.
- Przy wyniku ujemnym badanie powtarza się co pięć lat, a przy wyniku dodatnim laboratorium z tej samej próbki automatycznie wykonuje cytologię płynną.
- Dodatni wynik testu HPV nie jest równoznaczny z diagnozą nowotworu – o dalszym leczeniu lub kolposkopii decyduje dopiero ocena cytologiczna i ewentualne badanie histopatologiczne.
- W przypadku objawów, wieku poza programem lub potrzeby konsultacji specjalistycznej warto skorzystać z pełnej diagnostyki w poradni ginekologicznej, uwzględniając placówki zarówno w Zabrzu, jak i w sąsiednich miastach aglomeracji.

Dodaj komentarz